Through My Lens is Alf Kumalo se foto-memoir van gebeure in Suid-Afrika die afgelope 50 jaar.

Dié veelbekroonde joerna­lis­­­foto­graaf verbloem nie die ­wrede aard van apartheid nie. Enersyds kliek sy sluiter op ­politici en ­kunste­naars wat ­vandag ikone is, andersyds op ­enkelinge wat die vuilwerk van ’n wetgewer uitvoer, weer- en hawelose kinders, be­droef­­des en bowe-al besing hy die vrou.

Tanya Faber, ’n oudkollega en vriendin, vertel Kumalo se ­lewens­verhaal wat verstrengel is met die geskiedkundige verloop soos in sy fotobeeld vasgelê. Deurgaans ­verhelder Kumalo se stem sowel haar verslag as sy foto’s.
Deur selfstudie bemeester ­Kumalo fotografie. Vroeg in sy loopbaan bewonder hy vir Bob ­Gosani, Drum se fotograaf wat die openbarende Tauza-foto’s neem.

Miskien was dit juis Gosani se ­respek vir menswaardigheid wat sy stempel afdruk. Vandaar dat ­Kumalo nie wegskram om intieme oomblikke vas te lê nie: ’n jong ­Nelson Mandela met sy hond, ’n ­bedroef-besorgde Oliver Tambo by die 1985-begrafnis in Lesotho, ­dokter Ramphele by ’n pasiënt, ’n jong instrumentalis torsende aan sy kontrabas, asook Nat Nakasa en Nadine Gordimer wat groet.

Alfred Kumalo, alias “AK” én Drum se “bes geklede Johannesburgse heer”, is in 1930 in Utrecht, KwaZulu-Natal, gebore. Drie jaar later verhuis sy ouers (hulle name, soos sy geboortedatum, kom nie in die teks voor nie) na Alexandra, ­Johannesburg. Hier leer Alf se ­ouer broer, Kaizer, hom om draad­karre­tjies te bou uit die buurt se weggooigoed, ’n vaardigheid wat hom goed te pas kom wanneer hy ­later in Wakker­stroom by sy ma se broers gaan inwoon.
Soggens sou hy skool bywoon en smiddags vee oppas. Ná ’n maand verhuis sy ooms en hy word hul heel­tydse vee-oppasser. Sy mede-veewagtertjies is bedrewe in die stokvegkuns en dikwels slaan ­hulle Alf, die groentjie, oor die ­hande. Daarom verwelkom hy die geleenthede wanneer hy tuis draad­karre kan bou. Dié kuns dwing sy mede­herder­tjies se ­bewondering af en hulle kom ­ooreen om mekaar ­te leer. Dié ­ver­gelyk is sprekend van die vele ­transak­sies wat ­Kumalo ­later in sy loopbaan ­suksesvol deurhaak. Die vee­-op­pas­sery word ná ’n angs­­wek­kende ervaring ­beëindig en Alf se pa neem hom huis toe ­agterop sy fiets.

Kumalo se oorwoë komposisies en ruimtewerking kan toegeskryf word aan sy behendigheid met draad en potloodlyne wat dag­teken van sy kinderdae toe hy ook ­geteken het. Miskien is dit die ­rede waarom die foto van Dumile Feni en Julian Bahula wesentlik ’n ­interpretasie van Dumile se ­teke­ninge is en nie bloot ’n foto nie.

Neem ’n mens die jaartal op die kalender teen die muur in ag dan word die somber gemoeds­toestand van die twee self­opgelegde banneling-kunstenaars tasbaar.

’n Ander sprekende foto van ­beeldende kunstenaars is dié van Louis Maqhubela (nie Alfred nie), Ephraim Ngatane en Sidney ­Kumalo. Hier verras die fotograaf drie lede van ’n naweek-kunsklub in die buurt wat op Ngatane se ­skildery verbeeld is. ’n Gewillige borg en uitgewer sal ’n leemte vul en ’n kulturele ­bydrae lewer deur ’n foto-verslag saam te stel van ­Kumalo se wisselwerking met kunstenaars (dink aan sy ­Drum-foto’s van Sekoto).

TAFELBERG-UITGEWERS, KAAPSTAD. (HARDE­BAND, 224 BLADSYE, ISBN 978 0 624 04467 3.)

Elza Miles is ’n kunskenner en ­kunstenaar van Melville.

Read more...