Die afgelope dekade het reeds twee digbundels (dimensie en roset) en ’n kortverhaal­bundel (Waar koek en wyn ­ontbreek) uit Christine Bark­huizen Le Roux se pen ­verskyn. Sy is dus geen ­nuweling op die ­Afrikaanse literêre toneel nie. Tog is haar jongste boek ­on­getwy­feld die een waarmee sy haarself volledig en self­ver­sekerd as ­skrywer vestig.

Dit is ook nie net toe te skryf daaraan dat Padmaker ’n roman is en by ’n groter uitgewer as haar ­vorige boeke gepubliseer is nie. Veel méér as bloot die wyer ­bekend­heid van haar naam is hier ter sprake.

In hierdie debuutroman kom ’n skrywer aan die woord wat haar onderwerp ken, haar medium goed bemeester het en haar eie stem as romansier grootliks ­­­ge­vind het. Dit is een van daardie ­debute wat ’n mens werklik laat uitsien na dit waarmee die ­skrywer vorentoe dalk nog mee ­vorendag sal kom.

Op die buiteblad word Pad­maker ietwat opdringerig (’n mens dink onwillekeurig aan ’n rol­prent­plakkaat) só beskryf: “ ’n Deurleefde, sensitiewe roman oor die komplekse verhouding tussen ouer en kind en die afdruk wat een geslag op ’n volgende laat.”

Dalk nie ’n heeltemal mis­leidende stelling nie, maar nogtans té ­generies as verwysing na ’n boek wat juis uitblink deur die ­historiese verstrengeling van ­sielkundige en maatskaplike ­faktore in ’n baie spesifieke Suid-Afrikaanse konteks te karteer.
Op die oog af vertel Padmaker ’n eenvoudige verhaal. Nadat haar bejaarde ma spoorloos verdwyn, besluit Katrien om na haar te gaan soek. Sy kry sterk teen­kanting van haar man en haar eie dogter, maar onderneem nogtans ’n reis per ­motor na al die wydverspreide plekke in Suid-Afrika waar sy as kind gewoon het.

Van meet af aan is dit egter vir die leser duidelik dat Katrien se soektog oor veel meer gaan as net om haar vermiste ma op te spoor. Dit word ’n soort herinneringsreis, ’n soektog na die grondslae van haar eie identiteit – as dogter, vrou, ma, en as wit Suid-Afrikaner. Dit lei bowenal tot ’n kon­fron­tasie met die vele bewuste en on­bewuste traumas uit haar verlede.
Een van die roman se sentrale traumatiese gegewens is ’n aftakelende sielkundige kondisie waaraan Katrien se ma ly. Die naam en aard van hierdie kondisie word ­geleidelik onthul in vele ­ver­wysings in die teks en die bronnelys, maar ek laat dit maar aan die leser om die ontdekking self te maak. Die presiese kliniese ­diag­nose is in elk geval nie ­waaroor dit in hierdie roman gaan nie; Pad­maker is beslis nie ’n “siel­kundige” roman in enige simplistiese of didaktiese sin van die woord nie. Eerder relevant is hoe die gesinslewe deur ’n versweë kondisie aangetas en verhoudings daardeur ontwrig word.
Dié sielkundige gegewe is egter net een komponent van wat ’n mens die traumatiese swaartepunt van die roman sou kon noem. Een van die dinge wat ­Pad­maker ’n bevredigende lees­ervaring maak, is juis die subtiele, gesofistikeerde wyse waarop Bark­­­huizen Le Roux die siel­kundige gegewe ontgin teen die ­agtergrond van die maatskaplike en politieke konteks waarbinne die familieverhaal speel en wat deur­gaans op die ­gesinservaring inspeel.

Katrien se pa was ’n padbouer, en as gesin het hulle ’n amper ­nomadiese bestaan gevoer. Meer nog, die padwerkers en hul ­gesinne het ’n sosiaal minder­waar­dige, selfs gestigmatiseerde ­posisie beklee in die dorpe waar hulle tuisgegaan het.
Barkhuizen Le Roux se sensi­tiewe, gedetailleerde uitbeelding van die taal en praktyke van hierdie
padbouersgemeenskappe, en van die komplekse hierargieë van klas en ras wat hulle maatskaplike posisie ­tydens die hoogbloei van apartheid gekenmerk het, maak die lees van hierdie ­roman reeds die moeite werd.

Die aanlê van paaie kan gelees word, onder andere, as simbolies van die uitbreiding en konsoli­dasie van wit mag in Suid-Afrika. Hierteenoor figureer die eerste roeringe van gewelddadige swart verset dan ook eksplisiet in die ­roman as die bron van verdere trauma vir die gesin. Katrien se pa, ’n man met relatief liberale ­poli­tieke idees vir daardie tyd, ­beleef in die vroeë sestigerjare ’n skokkende insident tydens ’n ­ge­wapende kommando-optrede teen ’n versetbeweging, Poqo. Dit werp ’n skaduwee oor sy huwelik, vriend­skappe en sy lewe.

Uiteindelik is dit nie soseer haar ma wat tydens haar reis vir ­Katrien verstaanbaar word nie, maar juis die padmaker van die ­titel: haar sagsinnige, wyse, en deur haar hopeloos geromantiseerde pa. Barkhuizen Le Roux se sensitiewe karakterisering van Katrien se pa, en die treffende ­manier waarop sy stryd en sy ­gebrokenheid tydens die reis geleidelik aan Katrien onthul word, is een van die mooiste, bevredigendste aspekte van hierdie roman.

Met die oopmaak van toe­gegroeide paadjies na die verlede en die vind van nuwe maniere van sien en verstaan, word Katrien op haar eie manier natuurlik ook ’n soort padmaker. Of sy haar ma ­uiteindelik opspoor, en of hulle ­gebroke verhouding herstel kan word, laat ek aan die leser oor om self te ontdek. Hoe ook al, dit is ­beslis die moeite werd om hierdie terugreis saam met Katrien te ­onderneem. Dit het my sowat 50 bladsye geneem om regtig aan die gang te kom, maar daarna wou ek die boek nie neersit nie.

’n Indrukwekkende debuut.

HUMAN & ROUSSEAU, KAAPSTAD. (SAGTEBAND, 352 BLADSYE.)

Desmond Painter doseer sielkunde aan die Universiteit Stellenbosch.

Read more...