Johann de Lange gee aan die Afrikaanse letterkunde ’n belangrike toevoeging met hierdie keur uit die werk van Lina Spies. Hier het die leser ’n oorsig van Spies se oeuvre sedert haar debuut, Digby vergenoeg, in 1971.
Naas gedigte uit Spies se agt bundels word die “Ruiker vir Emily” wat in 1995 in Die enkel taak, ’n studie oor die gesprek tussen Elisabeth Eybers en Emily Dickinson opgeneem is, ook in gesluit. Spies is een van die vele digters in Afrikaans wat oor Dickinson gedig het en, net soos Joan Hambidge, fiktiewe briewe aan die hand van Dickinson se biografie geskryf het.
Sy dig ook oor digters soos Anne Sexton en Sylvia Plath – en ’n mens sou beslis Spies en Hambidge se poësie in gesprek met die werk van ander digters kon ondersoek. Tematies bestaan heel wat raak punte tussen die twee digters. Daar is ook ’n volgehoue gesprek met Eybers in Spies se werk.
Opvallend van Spies se debuut bundel af is die gesprek met ander digters en kunstenaars se werk. Uit Digby vergenoeg is ook die gedig “Vir Anne Frank van Het Achterhuis” ingesluit – ’n voor uit skouing na die vertaling van Frank se dagboek wat Spies in Afrikaans gedoen het.
Spies se poësie word gekenmerk deur die outobiografiese gespreksvers, die liefde vir die natuur, die hartstog vir die Boland en spesifiek vir Stellenbosch en Nederland (waar sy “stemmige dinge” afleer), ­familieverse, die voorliefde vir klassieke musiek (Liszt en Mozart) en ’n kritiese kyk na politieke kwessies en vorm godsdiens. Deurgaans in Spies se poësie is daar ’n eiesoortige geding met God, hetsy uit die ­perspektief van die alleenloper of die skeptiese akademikus.
Die waarde van só ’n same stelling is dat die leser die wisseling in die digter se ideologiese perspektief kan waarneem.
Aanvanklik is daar by Spies ’n berustende uitreiking na God, maar in haar latere werk begin sy twyfel aan die rol van die Kerk en veral aan vormgodsdiens. Waar sy in “Memor patris” en in “Tafel gebed van die alleenloper” nog kon bid vir die kos, skryf sy in “Tafelgebed”: “Die clichés uitgespreek oor kos en drank / staan my steeds minder aan, / veral as vroom vertoon in restaurante.”
Ook Spies se perspektief op die kuns en kunsbeoefening kom in feitlik elkeen van haar bundels voor, maar musiek word as ’n hemelse kuns verhef bo die digkuns: “die mens / wat sy instrument / het in sy keel, / wat musiseer” dwing by haar groter agting af as die skepper van “prosodie.”
Die leser kry ook ’n geheelbeeld van die digter se worsteling met die liefde en die soeke na ’n lewens maat. Soms is daar die aanvaarding van die lot van alleen loperskap, maar tog, soos in “Kuur vir die kuisheid” “hou die matras … sy vere volgens waarborg stewig / teen die smeking van ons lyf” en is daar die versugting na iemand om te bemin. In “Vrygesel” is die spreker weer “verstom oor die begeertes van die vlees” en probeer sy so gemaklik moontlik inpas.
In samehang hiermee moet Spies se verse oor die kind ook betrek word; van die aan doenlike “Op die dood van Riëtte” tot die ewe aangrypende “Lied van die kinders” tot die by woon van ’n kinderparty met “koek, koeldrank en krete” is daar by Spies ’n fyn insig en waarneming van die kind en sy ervarings.
Ook die Tagtigers se liefde vir Marilyn Monroe (en ander Holly wood figure) het Spies aan gespoor om die gedig “Marilyn Monroe: Foto in goud” te skryf. Sy deel nie daardie bewondering nie. Ver gelyk die volgende reëls: “Oor jou, Marilyn, het ek nooit geswymel; / as tiener jou nie in my ster boeke geplak nie, / maar nou meteens deur dié een foto geraak, / wil ek vir die duur van die gedig / jou ook as ikoon vereer.”
Die gedigte skep inderdaad die illusie dat sy tuis voel tussen die Bolandse berge of langs die Amsterdamse gragte, maar daar is altyd, soos op die agterplat aangedui word, “ ’n gevoel van ontheemding, van ’n heimwee na elders.” Vir Spies is die tuiskoms altyd elders, iemand besig met “ ’n deurtog”.
HUMAN EN ROUSSEAU, KAAPSTAD. (SAGTEBAND, 144 BLADSYE.)
Marius Crous doseer Afrikaans aan die NMMU in Port Elizabeth.

Read more...