Die karikaturis se gereedskap is, benewens sy pen, hoofsaaklik ­satire, dubbelsinnigheid, parodie en, veral, spot. Natuurlik help suggestiewe prentjies ook baie.

Die kuns van die karikatuur is om die enkele treffende kenmerk van ’n persoon bespotlik oor te beklemtoon. Vergelyk prins Charles se groot ore wat die res van sy gesig verklein, Jacob ­Zuma se bult op sy agterkop, ­Mugabe se dun snorretjie en groot bril.

Deur die groot aanhang wat ­publikasies soos die New Yorker, Private Eye (met die beroemde ­Gerald Scarfe as skitterende karikaturis) en veral die oorlogs­karikaturiste verwerf het, het dit selfs ’n kwessie geword: Kan, durf, ’n publikasie dit waag om sonder spotprente te probeer ­oorleef? Waarskynlik nie.

Karikaturiste beskou ­Leo­nardo da Vinci dikwels as die toonaangewende karikaturis, en ná hom talle groot kunstenaars soos Henri Daumier, en so het ­byvoorbeeld Max Beerbohm se karikature van die hoëlui ook al groot versamelwaarde gekry. Die groot versamelbedryf is hier in Suid-Afrika ook teenwoordig ­veral met die gesogte spotprente uit die Anglo-Boereoorlog, ­waar­van die Franse spotprente seker die gewildste is.

In vele opsigte word die ­karikatuurkuns ook ’n verslag van die sosiale sotlikhede of waan­sin van ’n bepaalde tyd.
Dit kan ook ’n gevaarlike kuns wees. Soos onlangs bewys is deur die aanval op Kurt Westergaard, ’n Deense spotprenttekenaar teen wie ’n djihad uitgeroep is toe hy Mohammed in ’n spotprent ­ge­karikaturiseer het. In 1963 moes die Engelse ­tydskrif Private Eye verskoning bied oor ’n spotprent oor ’n sterwende Winston Churchill met die inskripsie “GDE” ­(Greatest ­Dying Englishman.)

Hier te lande hang ’n swaard oor die kop van Zapiro in ’n ­geding wat Zuma teen hom wil bring oor sy spotprent oor die verkragting van Justitia na ­aanleiding van ­Zuma se destydse verkragtingsverhoor. Dat Fred Mouton, Die Burger se spotprenttekenaar, die Zuma-wrok vrygespring het, is ook ­be­wonderenswaardig. Nie ­alleen het hy ­Zuma herhaaldelik eers met ’n stortkop oor die bult op Zuma se agterkop geteken nie, maar later ook met iets aan Zuma se kop wat baie na ’n kondoom lyk. Nog later is met die ­skrap­ping van die vervolging teen ­Zuma, die ­pre­sident poedelkaal onder ’n stort geteken: ’n herinnering aan die onsterflike storie dat Zuma ­ge­stort het as ­sogenaamde ­teen­voeter vir vigs nadat hy ­onbeskermde seks gehad het.

In die nogal merkwaardige ­galery van SA ­­spot­prentteke­naars soos al ­van D.C. Boonzaaier se tyd, ­later T.O. ­Honiball (albei Burger-karika­turiste) en Peter ­Jack­son (Argus), William Papas (Cape Times), Dov Fedler, Bob ­Connnoly en Zapiro, word Fred Mouton nou ook ­onder die bestes geskaar. Mouton is as sosiaal-politieke ­kari­katuris ’n uitstekende prente­joernalis soos in Van ­Zuma tot Zille se versameling aandui waarin ’n omvattende reeks voorbeelde ’n goeie oorsig oor die ­afgelope drie tot vier jaar in die ­politiek bied. By uitstek die vele flaters in hierdie tyd.

Met die verwronge eienskap van die persoon se ­gesig of lyf word oordryf, gespot met sy of haar skandes wat met by­komende prentjies ge­ïllu­streer word. Die hele verhaal word só vertel maar die een of twee muise in ’n hoek van die prent se kommentaar is ­altyd prettige woordspel.

Zuma se bult op die kop, skewe oë teenoor die skerper hoë wangbene van Zille wat soms amper heksagtige voorkom, bly tekenend van die houding tussen die twee: een dommerig, ploerterig die ander, wel, hekserig. Slinks.

Zuma se braaierye met Afrikaners met onder andere Steve ­Hof­meyr is veral kostelik met die karak­ters in tipiese drag: rugby­truie, Grasshoppers, dikraambril en selfs ’n importante sigaar by sommige kaalkop-omies. By ­Zuma met ’n braaier met ’n stuk wors wat weer ernstig verdag lyk, lui die opskrif: “En as julle dink my braairesep werk goed, dan moet julle gerus my teenvigs­resep probeer.” Die muis se kommentaar: “Dis nou maar wors.”

Die karikaturis is nie daarop uit om te verdoesel nie. So kom die reiskandaal onder die loep, die Regterlike Dienskommissie, ­herinneringe aan Brett Kebble, Carl Niehaus, Schabir Shaik, ­misdaad, alles ingeklee met ­kostelike bykomstighede soos motors, ­geboue, lamppale (wat ­almal soos storte lyk). Veral sy honde is ­besonder vermaaklik. So ook die skielik ryk geworde swart ­mag­naat, die lui man en sy ­kyf­agtige vrou, astrante kinders en wit omies wat mekaar oor die ­politiek aan­hits.

Van Zuma tot Zille is die mees humoristiese manier om die ­geskiedenis van die afgelope jare te herleef. Die versamelaar sal dit nie misloop nie en watter lekkerder manier om saans se leestyd af te sluit as met ’n paar ­Mouton- spotprente!

HUMAN & ROUSSEAU, KAAPSTAD. (SAGTEBAND, 160 BLADSYE, ISBN 978-0-7981-5120-7.)

Martie Retief Meiring is ’n vryskutjoernalis en rubriekskrywer.

Read more...