NB Publishers


Sign up for our newsletter!

About this book

Wals met Matilda | General Fiction

Dan Sleigh

Tafelberg

Winner of Sanlam's Groot Romanwedstryd (2009)
Winner of the  UJ Prize for Creative Writing in Afrikaans (2011)

Dan Sleigh’s latest manuscript deals with life’s eternal dance with death – all life, the life of the art of writing as well. The protagonist, Koos van der Merwe, used to be one of Good Hope Publishers’ leading writers, and this is why a flat in Bay View Villas was allocated to him, on a storey that the publishers reserve for the writers of top sellers. Yet the muse has left Koos. For years now the publishers have waited in vain for new work from the pen that had previously made the cash registers jingle. The publishers lose patience; Koos may stay on in the flat only if he stays productive.

In a system in which the highest value is commercial success, there is no place in any case for someone that is so set in his ways and so averse to all that is progressive and fashionable. The publishers play their trump card: Carelina van der Merwe is one of the most inspiring editors, and if she can’t blow new life into Koos’s career, no-one can. Carelina hits Koos’s flat like a gale-force Southeaster. He baulks, he parries, he flees … but eventually he begins to tell about the dark vortex that has torn from him and swallowed up all his creative energy. And in the telling his skirmish becomes a dance. Ultimately it is again the dance with the muse, but inevitably also the life-death dance, the dance of life.

Kliek hier vir 'n boekgesprek met Dan.

Reviews

+ More Reviews

Onderhoud met Dan Sleigh
Willemien Brümmer

07/06/2011

Dan Sleigh
Dr. Dan Sleigh het met sy jongste roman ’n sprong die onbekende in gewaag: ’n eietydse boek oor ’n dans met die lewe en die dood. Foto: Michael Hammond


‘Ons het absoluut een van die lélikste stede hierso.”

Dr. Dan Sleigh, skrywer en geskiedkundige, sit op die agtersitplek van ’n Japanse motortjie waar een van Kaapstad se nywerheidsbouwerwe soos ’n wond in die landskap voor ons verbyflits. Hy praat soos ’n ensiklopedie oor die vroeë Kaapse geskiedenis. Destyds, op die hoek van die Seelinie – ’n muur naby die strand wat die stad teen aanvalle moes beskerm – het Fort Knokke gestaan, sê hy.

Maar nou lê stad en see “nie meer lepel nie”. Die stad het “oud, grys en lelik geword en agter hoere aangeloop terwyl die see op ’n afstand ongeliefd vereensaam en verwaarloos het.”

Laasgenoemde is ’n aanhaling uit sy pas gepubliseerde roman, Wals met Matilda. Maar ’n oomblik, hier langs jou in die Toyota Yaris, hoor jy die stem van Koos van der Merwe, hoofkarakter in dié roman. Koos is ’n skrywer en oud-geskiedenis- onderwyser, en sy gedagtes het ná die tragiese dood van sy naastes in donkerte verval. Maar hy stry teen veel meer: Die verval en verlies van sy omgewing, sy taal, kultuur, geskiedenis. Hy leef in ’n verkeerde tyd, dekades te laat.

“Ek dink altyd aan ’n aanhaling uit Twelfth Night,” sê Sleigh: “ ‘Let us feast our eyes on the memorials and things of fame that do renown this city.’ Ons het dit gehád, en dis weg. Jy kom van België of Engeland en jy laat jou kop in skaamte sak wanneer jy hier kom.”

Ons ry noord, op die spoor van die karakters Koos en Boerneef se kleinniggie, die oud-onderwyseres Carelina van der Merwe. Sy is die troefkaart, die muse wat deur Goeie Hoop Uitgewers gestuur word om vir Koos van sy skrywersblok te verlos. Duur sy stilte voort, moet hy die woonstel op Milnerton-strand, “sy hele en enigste leefwêreld”, wat deur die uitgewers aan hul top-skrywers beskikbaar gestel word, verlaat. Vertel hy sy verhaal, is dit ’n wals met die lewe, die dood.

Ons hou stil by dieselfde strand met sy uitsig oor Tafelberg, Robbeneiland, Paardeneiland. ’n Paar tree suid is die aantreklike spitsdak-houtwoonstelle, so naby aan die Atlantiese oseaan dat jy die soutsproei kan proe. Maar dit is nie Bay View Villas soos in die boek nie. Dit is Spinnakers.

“Ek het eenmaal gedroom die uitgewers gee vir mense woonstelle om in te skryf. Dit was in ’n tyd toe ek en my dogter, Jean, gaan soek het vir ’n ander plek om in te woon. Ek moes my be- kommer het, want toe droom ek die uitgewer wil nie hê dat ek in die woonstel woon nie omdat ek nie goeie manuskripte gee nie.”

Sleigh het egter die afgelope tien jaar nét pryswenner-romans geskryf. Wals met Matilda het hy binne twee jaar kafgedraf pas nadat hy die koerantadvertensie vir Sanlam se Groot Romanwedstryd gesien het. Hy’t wéér gewen, nes tien jaar gelede met sy veelbekroonde geskiedkundige debuutroman, Eilande.

Groene Cloof (nou die sendingstasie Mamre)
Hierdie skets van die buitepos Groene Cloof (nou die sendingstasie Mamre) is waarskynlik teen 1780 deur die soldaat J. Schumacher geteken. Die langhuise, poshuis en groot granietrots is vandag steeds daar.
Foto: Nationale archief, Den Haag

Dié keer was die vonk veral twee dinge: ’n beriggie in ’n Engelse Sondagkoerant in 1995, tydens die honderdjarige viering van die “nie-amptelike Australiese volkslied”, Waltzing Matilda.

“Daar het gestaan ’n ondersoeker in Australië het vasgestel die oorspronklike swagman (die bondeldraende trekarbeider waaroor die liedjie gaan) was ’n Suid-Afrikaner met die naam Jacobus van der Merwe.”

Sleigh kon hierna nie ’n enkele woord oor Jacobus (of Japie) opspoor nie. “Maar in prof. H.B. Thom se tesis vertel hy hoe aan die einde van die 1800’s jong manne uit die Karoo Australië toe is om te gaan leer oor skaapboerdery, en dan ook aanteelvee teruggebring het.”

Dié aanteelvee is onder meer afstammelinge van die einste merino’s wat die Hollandse “mooiweersoldaat” Robert James Gordon, destydse bevelvoerder van die Kaapse garnisoen, gesteel het. Hollandse filantrope het in 1789 ’n troppie van die beste Spaanse wolskape aan die Kaapse burgery geskenk en Gordon moes die skape op die buitepos Groene Cloof (deesdae die sendingstasie Mamre) van die Kompanjie hou. In Junie 1795 het die Britse vloot die Kaap ingeval, maar Gordon se troepe moes “leierloos voor die Engelse retireer”.

Die Engelse kry die stad en kolonie op ’n skinkbord aangebied, en Gordon pleeg selfmoord. Sy vrou verkoop die skape op ’n vendusie aan twee Engelse skippers wat Australië toe gaan.

“Ek het gedink die jaar (1897) val saam met die groot runderpes en ek maak vir Japie die groot runderpes-reeksmoordenaar wat (noodgedwonge) in Middelburg net alles skiet wat voorkom,” sê Sleigh.

Die fiktiewe Japie gaan na Elizabeth Farm in Nieu-Suid- Wallis om meer van skaapboerdery te leer, en daar ontmoet hy die plaas se erfgenaam, Matilda, wat hom in haar rooi skoene leer wals. Teëspoed kniehalter hom egter waar hy gaan en hy word deur die groot, groot onbekende ingesluk.

Sleigh glimlag. Die ander vonk vir Matilda was ’n briefie in Die Burger, geskryf deur ’n onderwyseres van die Hoër Meisieskool Paarl. “Op ’n Maandag het die koerant die bylae vir skoolkinders met die vieslikste taalgebruik, en toe sê die redakteur: ‘Ja, maar die kinders práát so’.

“Ek sal graag eendag vir die onderwyseres wil dankie sê, want toe skryf sy hulle práát nie almal so nie. Met haar bydrae het ek vir Carelina ontwikkel. Ek het ’n geleentheid gesoek om te skryf oor iemand wat taalsensitief is. Daar is ’n ding wat ek glo bestaan – dat mense byvoorbeeld so musieksensitief is dat hulle die musiek in kleur kan sien of met hul vel kan voel. Vir haar het ek nou so taalsensitief gemaak dat sulke gemors soos hierdie in die jeugkoerantjie haar in blou kolle sal laat uitslaan.”

Anders as Koos, het Sleigh nog nooit aan skrywersblok gely nie. Tydens Matilda het hy gelyktydig aan die monumentale geskiedkundige roman Afstande gewerk, met sy vertrekpunt die Anabasis van die Griekse skrywer-soldaat Xenophon wat in die jaar 401 v.C. begin. Maar, nee, sê hy, die jare tussen die gebeure in Afstande en dié in Matilda het hom allermins deurmekaar gemaak.

Matilda het byvoorbeeld motorkarre in. Yskaste, tikmasjiene, daai klas van goed. Met Eilande het ek reeds gedink hier is ’n waagstuk. Ek vat 300 jaar gelede, hier is nie ander mense wat dit doen nie, en dit het ’n sukses geword. Toe dink ek (met Afstande) ek gaan nou iets groters aanpak – nog vreemder, nog langer gelede, verder afstande, buitelands – en dit is soos om jou droom van Kilimandjaro te verwesenlik. Jy het dit gedóén, die foto is aan jou muur en jy kan altyd daarna kyk.”

Is daar ooreenkomste tussen die drie romans? Tevore het hy gesê die een ding wat Eilande en Afstande gemeen het, is “regerings wat mense rondmors en hulle stuur op moeilike, amper onmoontlike sendings.”

Hy aarsel. “Hierdie is iets heeltemal anders. Koos is wel in baie opsigte teen die bestaande stelsel. Hy’t ’n groot afkeer van die regering en in werklikheid van alle politici. Hy dink hy kan homself regeer. As daar ’n ordentlike administrasie is, het jy nie politieke partye nodig nie, en hoe minder politiek, hoe beter.

“Ek stem met Koos in hierdie een opsig saam: Noem dit wat hier genoem word demokrasie, maar dit is net een man, een stem. Dit is ’n identiteitsverterende stelsel vir almal, of jou party nou gewen het of verloor het.”

Hy lig sy linkerduim op waar die inkmerk van die plaaslike verkiesing soos ’n geboortevlek bly. “Die mens word aan ’n hond gelykgestel. ’n Hond kan sy poot op daai papier gaan druk, en hy’t sy beurt gehad.”

Dan Sleigh
Dr. Dan Sleigh voor die woonstelblok op Milnertonstrand (tevore op die plaas Janbiesjeskraal) waar sy hoofkarakter, Koos van der Merwe, met skrywersblok en ‘n verterende verdriet stoei. In die boek staan die woonstelle as Bay View Villas bekend, maar die werklike woonstelle se naam is Spinnakers. Foto: Michael Hammond


Met kollega Michael Hammond, die fotograaf, aan die stuur skiet ons verder noord die Slagtersveld deur.

“Die mense noem dit die Weskuspad, maar dit is 300 jaar oud. Die Kompanjie het dit in 1699 geneem en opsy gesit vir sy gekontrakteerde slagters wat die skepe en garnisoen voorsien.”

Koos van der Merwe lê die reis twee maal in die boek af. Die eerste keer is hy agter die stuur langs sy skoonseun, Eric. Sy dogter, Elisabeth, en kleindogter, Matilda, sit agter, op die spoor van Gordon en die weipos by Groene Cloof wat in Koos se verbeelding die oorsprong van sy roman en sy kleindogter se naam is.

Koos se vrou, Cornelia, is reeds dood. Maar toe kom die vragmotor en hy is in ’n kettingbotsing met die noodlot. Dieselfde nag sit ’n non langs sy bed: “Christus het hul siele. Hy sal jou help”.

Drie jaar later reis hy saam met Carelina langs dieselfde pad – ’n soort skokterapie nadat hy sy roman reël ná reël uitgewis het.

Vandag skyn die winterson baldadig. Jy vra hoe hy in Matilda die verlede so moeiteloos laat vlees word het – veral Japie se omswerwinge in Australië.

“Ek doen moeite om die leser te oortuig dit is die werklikheid, die skrywer wás daar, hy hét dit gesien, ek glo in hom, hy sal nie vir my lieg nie. As ek vir jou sê ek was nog nooit in Australië nie, dan breek dit die illusie. Ek het laas so gevoel in die bioskoop met daardie groot haai wat die mense opgevreet het, en ek het daai stoel so vasgehou: Jaws. As daar nou iemand gekom het en gesê het: ‘Toemaar, dis maar net ’n stuk masjienerie’, sou ek gesê het: ‘Dan liég julle mos vir my!’.”
Hy lig sy hand hemelwaarts.
“Elke towenaar is ’n skelm, nè? Hy trek ’n hasie uit ’n hoed, maar dis nie ’n regte hasie nie. Hy’t ’n kuns bemeester om dit te doen, en jy moet hom nie die kuns afvra nie, anders doen jy afbreuk aan sy beeld as towenaar.”
JJJ
Ons draai af na Atlantis op die ou plaas Melkpos; kronkel tussen die weelderige heuwels van die Groene Cloof deur tot by ’n dorpie met ’n kerk en ’n skool omring van bome: Mamre van die Morawiese Sending. Dit is grond wat Sleigh soos sy eie hande ken. Op die voorblad van sy groot geskiedkundige werk, Die Buiteposte – VOC-buiteposte onder Kaapse Bestuur, 1652-1795, pryk die einste Groene Cloof.

Net soos in Gordon se tyd sien jy die drie langhuise en die poshuis waar die predikant nou woon, en die groot granietklip onder die denneboom.

Ons hou stil voor die moderner winkel links van die granietklip – ’n prentjie wat Sleigh uit sy kin- derjare onthou. Sy pa het geboer op Geelbeksfontein, sowat 25 km noord, en sy gesin het hul kruideniersware hier gekoop.
“Hulle het elke jaar hier saam met jou Desembergoed ’n almanak gegee. Ek onthou uit my kinderdae hierdie boom op die almanak wat reeds in stukke gelê het op ’n foto van die klip en die winkel.

“Toe die oorlog uitgebreek het, het my pa hom dadelik by die leër aangesluit.” Hy lag. “Ons moet eintlik vir Hitler dankie sê daar. Hy’t ons uit die bos uit gejaag. Skud die boom, dan val al die bobbejane op die grond.”

Ons kronkel verder, verby ’n bosluisvoël wat agter ’n koei aanstap, tot by Darling waar Koos by die antiekwinkel en die slagter aangedoen het. Vandag is dié winkel met sy olielampe, porselein en art deco-meubels oor die middaguur gesluit. By die slaghuis bly Sleigh liewer in die motor. Nee, antwoord hy toe ons terug is met ons kardoesies droëwors. Hy is nie bang dat mense hom en Koos verwar nie.

“Koos is ’n karakter wat ek met sekere eienskappe en gewoontes en opleiding en maniere geverf het, maar ek wíl nie Koos wees nie. Ek het wel die geleentheid gebruik om deur Koos oor sekere voorkeure en afkeure te praat.”

In dié opsig is Sleigh en sy hoofkarakters sielsgenote. Ons praat oor verwoesting, uitwissing, die eindtye vir ’n taal. Koos is bekommerd oor Afrikaanse koerante waar die “ligte stelselmatig gedoof word”. En hy het ’n hekel aan resensente – “die nuwe sensuurraad”.

Sleigh lag. “Ek word dikwels gevra om ’n boek te resenseer, en as ek nie daarvan hou nie, sê ek nee, ek gaan dit nie doen nie. Ek sal nie ’n negatiewe woord skryf oor al die moeite wat iemand anders gedoen het om hom te probeer afskiet nie. Hoekom?”

En, ja, nes Carelina het Sleigh sy draadloos verban.

“Dit gee my ’n pyn, werklik, dit maak my seer. Nee, ek voel dit nie in my vel soos Carelina nie, ek voel dit in my kop. Jy voel jy wil die mense ’n klap gee, maar die beste wat ek kan doen, is om die draadloos af te sit. Ek het vroeër dikwels radio geluister oor die musiek, maar nou skreeu hulle skielik ’n advertensie tussendeur die musiek. As hulle die hele advertensie in Engels wil sit, sal ek glad nie omgee nie, of in Duits, maar nou doen hulle dit in Afrikaans, met ’n Engelse finale sin. Wat probeer hulle daardeur aan ons sê?”

Robert James Gordon
Só het die mooiweersoldaat kol. Robert James Gordon gelyk wat ‘n troppie van die beste Spaanse wolskape van die Kaapse burgery gesteel het en gesorg het dat die Britte die stad en die kolonie op ‘n skinkbord aangebied kry. Die kunstenaar is onbekend.
Foto: Nationale archief, Den Haag


Nes die middag toe Koos “lewend begrawe” is, stop ons by die pad- kafee Vygevallei. ’n Ent verder ry ons verby Jakkalsfontein waar Sleigh en Dewetia, sy oorlede vrou, vir twaalf jaar ’n huis op die strand gehad het.

Jy onthou die inskripsie voorin Wals met Matilda: In memoriamDewetia Hendriksz (2.5.1942 – 4.9.2006). Jy vra oor sy vrees dat boeke nie meer gelees, nie meer gepubliseer, gaan word nie.

“Ja, ek sal seker nie meer hier rond wees om dit te beleef nie, maar dit kan nie baie langer as 20 of 30 jaar duur nie. In sekere geboue kry jy noutevrees, engte- vrees. Dit is wat ek hier kry. Dit trek toe rondom my. Dit maak my benoud. Ek weet watter plesier ek van my kinderdae af uit boeke gehad het. Ure omgelees, en later het dit ’n beroep geword. Maar ek sien die agteruitgang.”

Waar die Weskuspad met die Silwerstroom- en Mamre-afdraaipaaie kruis, verminder ons spoed. Voor jou geestesoog sien jy waar die vragmotor se petroltenk ontplof. Koos sien alles deur ’n gordyn van rooi.

“Hier het ek en my vrou een oggend afgekom op die gruwelikste ongeluk,” sê Sleigh. “Die lorrie lê en brand in die veld hierso. Die karre het gestaan tot anderkant opgedam. Hierdie groot treiler het bo-oor ’n kar gery.”

Die namiddagverkeer dam op in die rigting van die stad. Jy vra oor Koos wat eenkeer deur ’n leeskring gevra is oor sy “skryf-resep”: “Een emmer suiker, ’n emmer swart verf, vier emmers bloed. Meng en laat gis. Sit voor met lyk op bladsy een en ongelukkige einde.” Is daar so ’n “resep”, of glo Sleigh ook in die groot onbekende? Die towenaar lyk of hy vir altyd kan aanhou ry. “Ek kan nie volgens ’n resep werk nie. Ek soek iets heeltemal anders.”
 

Buy this book

Available at:

Price:


More information

Wals met Matilda | General Fiction


Author: Dan Sleigh
Category: General Fiction
ISBN: 9780624051466
Date Released: 15 June 2011
Price (incl. VAT): R 290.00
Format: Soft cover, 416 pp

About this author

Dan Sleigh


Foto: Michael Hammond Daniel (Dan) Sleigh was born on the farm Geelbeksfontein on the West Coast on November 3, 1938. He matriculated at Vredenburg High School...

Read more...