Beste Marita

Ek lees jou nuwe boek – ’n brief roman  – terwyl ek in Frankryk is, kan jy nou meer. Daar was lanklaas ’n briefroman in Afrikaans. Dit was ’n uitstekende keuse, want dit is ’n genre wat jou skryfstyl goed pas en die gebeure wat oor tien jaar strek, met ’n polsende pas aangee.

Ek het wel geskrik toe ek jou boek die eerste keer gesien het. Hygend hert, Marita skryf ’n hygroman! Waarom het jou uitgewer dit so ’n pienkerige, koekerige omslag gegee, wat met versiersuikerde, pienk koek en rosies beplak is? Jy verdien darem meer as iets wat soos ’n swymelsangeressie se CD lyk, veral aangesien jou hoofkarakter, Clara, alles behalwe ’n sponserige koekvroutjie is.

Jou Clara, dit is ’n ander vrou daai, sy is ’n meisie wat haar whisky sluk en ’n woord spreek soos g’n matroos haar dit kan nadoen nie. En asof dit nie genoeg is nie, is daar boonop ’n patroniserende Voorwoord deur “Die Uitgewer” om die stomme leser te maan dit is nie ’n kookboek nie, en dat al die briewe fiktief is. Werklik, dié kwasi-literêre speletjie doen jou nie eer aan nie, jy behoort hulle vir artistieke teistering te dagvaar.

Natuurlik het ek “Frankryk” in jou boek gesoek, en dit plek-plek gekry met dié dat jou hoofkarakter so ’n kranige sjef is, en ook in Parys beland om haar verjaardag met ’n Michelin-ete te vier.

Maar in wese is dit ’n Suid-Afrika-boek, die storie van ’n Afrikaanse vrou wie se ontroue man haar met haar beste vriendin verneuk: haar aanvanklike droef nis en wraak gedagtes, die verwerking van die eg skei ding en die persoonlike groei proses waardeur sy gaan. Die tema van die sogenaamde beste vriendin wat in Meneer se bed beland, is nie tipies Afrikaans of oorspronklik nie, dit is so algemeen soos ’n liefdes verklaring op ’n studentekampus. Maar jy het beslis ’n ontvanklike aar raak geboor. ’n Magtige leserspubliek kan met Clara se emosies identi fiseer. Toegegee, nie almal drink whisky en eet sjokolade nie, sommiges drink brandewyn en verhonger as Meneer die Eggenoot die pad vat.

Die struktuur van jou boek interesseer my, omdat die eerste brief reeds die slot van Clara se verhaal vertel. Waarom? Die leser weet al op bladsy een dat Clara die geveg verloor het, maar die oorlog wen. Was dit ’n feministiese buiging aan alle vroulike slagoffers om hulle te verseker dat alles goed sal eindig?

Al die hoofstuktitels sluit vernuftig aan by die sentrale kosmetafoor, soos “Skil uie tot jou oë traan”, “Voeg ’n koppie asyn by” en dies meer.

Verder sluit jy heelwat briewe af met lysies: resepte, flieks en operas wat tematies in Clara se ver sugtinge, lamente en vreugdes ter sprake gekom het. Dit is knap gedaan, ironies en humoristies – soos ons jou op jou beste ken.

Maar iets anders gebeur wat vreemd is. Clara skryf briewe, gepos en ongepos, aan mense waarin sy die gebeure van haar lewe beskryf. Sy skryf aan haar eks-man, die Ander Vrou, haar suster Nita en haar seun (die mooiste briewe in die boek!), maar ook aan Griet Swart, en ene Marita van der Vyver. Dit slaan my dronk. Jou hoofkarakter skryf briewe aan jou ­beroemdste karakter, én aan jou? Daar is geen literêre meriete in dié procédé nie, vanwaar die narsisme? Die boeiendste aspek van jou roman is die keuse van Clara as ek-verteller, ­skry wer van die intiemste kommu ni kasie middel denkbaar, die brief, wat boonop in dagboekstyl geskryf word. Letterkundiges weet dat dié soort verteller besonder oor tuigend is, veral om emosionele ervarings oor te dra, maar ook dat dié verteller ’n manipuleerder by uitstek kan wees.

Toe Clara (ter wille van die kinders, natuurlik) ver gewend teenoor haar eks-man en sy pragtige vrou raak, hulle selfs besoek tot in hul spierwit badkamer met hul spierwit tandeborsels (is daar nie ’n gastetoilet in daardie deftige huis nie?), het ek al vermoed dat Clara meer as ’n verplet terde vrou is. Is dit nie haar seun Nicolas wat deur sy ma gekyk het en besef het sy is sluwer as haar teen stander nie? Vergifnis? Allermins.

Clara sê op bladsy 260: Die enigste ding wat ek ooit weer vir daardie vrou sou wou gee, is hel. En sy doen dit wel, met kos en tert waarmee sy haar eks-man voer, verlei, en teen haar sin self die Ander Vrou word. En hom dan los, omdat sy hom nie regtig wil hê nie, omdat haar individu asie proses voltooi is.

Marita, jy het ’n boeiende boek ge skryf, jy gaan die lesers lekker laat lees. Ongelukkig is daar ’n Ander Vrou in jou boeklewe wat jou ’n lelike streep getrek het: Meryl Streep. In die fliek, It’s Complicated, waarin Streep en Alec Bald win die hoof karak ters vertolk, word jou verhaal bykans punt vir punt her haal. Toe ek die uiteen set ting van die film aanlyn bestu deer, het ek ge skrik. Bykans alle aspekte daarvan word in jou boek gedupliseer: die 10 jaar, 3 kinders, die jonger, ander vrou wat soos jou Anaïs vrug baar- heidsbehandeling kry, selfs die kos makery is daar én die selfoon-onthulling van die eks getroudes se ontrou (’n web kamera in die film). Ek dink allermins jy het die regisseur Nancy Meyers se verhaal oor geneem, die film is Kersfees 2009 uit gereik. Die ergste ding wat egter kon gebeur het, het gebeur: Meyers se verhaal was eerste. Maak dit jou nou die Tweede Vrou? Al is dit onregverdig teenoor jou, is jou boek se kos nou koud. Of kan ’n mens wel glo dat die Tweede Vrou (soms) die oor winnaar is?

Groete, Riana

Read more...